PMSS

Hormonen

Premenstrueel spanningssyndroom

De cyclus

De menstruatie cyclus is opgebouwd in 2 fasen. Vanaf de menstruatie begint de folliculaire fase. Bij een gemiddelde cyclus van 28 dagen zal na 2 weken een eisprong optreden. Vanaf de eisprong (ovulatie) start de luteale fase. Tijdens deze laatste fase, stijgt het estrogeen en het progesteron gehalte tot een piek midluteaal. Hierna dalen deze hormonen weer tot een minimum in de late luteale fase. Hierna start de menstruatie. Dit is de situatie als er geen bevruchting optreedt.

Wat is PMSS?

Het premenstrueel spanningssyndroom (pmss) is een stemmingstoornis die zich uit rond de week voor de menstruatie en waarvan de klachten verdwijnen als de menstruatie is gestart. De klachten bestaan voornamelijk uit psychische klachten, je kan denken aan depressie, irritatie, angst, huilbuien en een labiele stemming. Lichamelijke klachten mogen ook aanwezig zijn, maar dit hoeft niet.

PMSS & PMS

PMSS is niet hetzelfde als PMS. Bij PMSS zijn de klachten vaak ernstig aanwezig en wordt het functioneren beperkt. Dit in tegenstelling tot vrouwen die PMS hebben.
Alle vrouwen die PMSS hebben, hebben ook PMS, maar andersom geldt dat dus niet.
De DSM 5 is een psychiatrisch classificatie systeem voor alle psychiatrische aandoeningen waarin de PMSS is opgenomen.

Hoe komt het?

De klachtenpresentatie tijdens de menstruatie cyclus doet vermoeden dat vrouwelijke hormonen een rol spelen in de etiologie van pmss. Er is echter geen duidelijk verband gevonden tussen de hoogte van de hormoonlevels en de klachten van pmss. Mogelijk dat vrouwen met pmss anders op hormoonvariatie reageren dan vrouwen zonder pmss. Ook de rol van serotonine of het GABA systeem is niet duidelijk. Theorieën over de biologische oorzaken van PMSS zijn dus vooralsnog onduidelijk. Mogelijk dat er ook sprake is van een erfelijke factor.

Hoe vaak komt het voor?

3-5 % van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft PMSS.

Andere stoornissen

Bij vrouwen met PMSS komen andere psychiatrische stoornissen veel voor.
Van de persoonlijkheidsstoornissen komt voornamelijk obsessief compulsieve persoonlijkheidsstoornis voor. Ook een psychotrauma in het verleden kan voorkomen. Seizoensgebonden depressie komt bij 38-46 % van de vrouwen met pmss voor en een ernstige depressie komt bij 2-12 % van de vrouwen . Mogelijk dat een bipolaire 2 stoornis ook comorbide kan zijn met PMSS, maar dit is nog onvoldoende onderzocht

Suïcidaliteit

Suïcidaliteit komt bij PMSS frequent voor. 15% van de vrouwen met PMSS doet een suïcidepoging gedurende het leven. Gedurende de cyclus zijn er suïcidale gedachten bij 20% procent van de vrouwen gedurende meerdere dagen.

Problemen thuis

Vrouwen met PMSS ondervinden problemen thuis. Er zijn relationele problemen voornamelijk met partner en in de opvoeding van de kinderen.

Er is winst te behalen bij behandeling binnen de psychiatrie

Er is de laatste jaren binnen de psychiatrie meer aandacht gekomen voor vrouwen met PMSS. Zowel diagnostiek als behandeling is verbeterd. Er is gespecialiseerde cognitieve gedragstherapie voor handen specifiek gericht op PMSS. Tevens is farmacotherapie effectief gebleken voor klachten van PMSS. Ook lichttherapie wordt genoemd als mogelijke interventie. Een goed samenwerkingsverband met de gynaecologie in de regio is van groot belang.

Referenties

Carvalho Cirillo P, Freitas Passo RB, do Nascimento Bevilaqua MC et al. Bipolar disorder and Premenstrual Syndrome or Premenstrual Dysphoric Disorder comorbidity: a systematic review. Rev. Bras. Psiquiatr. vol.34 no.4 São Paulo Dec. 2012

Comasco E1, Sundström-Poromaa I. Neuroimaging the Menstrual Cycle and Premenstrual Dysphoric Disorder. Curr Psychiatry Rep. 2015 Oct;17(10):77.

Hsiao CC, Liu CY, Hsiao MC . No correlation of depression and anxiety to plasma estrogen and progesterone levels in patients with premenstrual dysphoric disorder. Psychiatry Clin. Neurosci., 2004

Kendler KS, Karkowski LM, Corey LA, Neale MC. Longitudinal population-based twin study of retrospectively reported premenstrual symptoms and lifetime major depression. Am J Psychiatry.
1998;155(9):1234–40.

Nevatte T, O’Brien PM, Bäckström T, Brown C, Dennerstein L, Endicott J, Epperson CN, Eriksson E, Freeman EW, Halbreich U, Ismail K, Panay N, Pearlstein T, Rapkin A, Reid R, Rubinow D, Schmidt P, Steiner M, Studd J, Sundström-Poromaa I, Yonkers K; Consensus Group of the International Society for Premenstrual Disorders. ISPMD consensus on the management of premenstrual disorders. Arch Womens Ment Health. 2013 Aug;16(4):279-91.

Rapkin AJ, Lewis EI. Treatment of premenstrual dysphoric disorder. Womens Health (Lond Engl). 2013;9:537-56.

Rivera-Tovar AD1, Frank E. Am J Psychiatry. 1990 Dec;147(12):1634-6. Late luteal phase dysphoric disorder in young women.

Robinson LL, Ismail KM .Clinical epidemiology of premenstrual disorder: informing optimized patient outcomes.Int J Womens Health. 2015 Sep 25;7:811

Yonkers KA, Pearlstein T, Rosenheck RA. Premenstrual disorders: bridging research and clinical reality. Arch Womens Ment Health. 2003 Nov;6(4):287-92.

Wittchen HU, Becker E, Lieb R, Krause P. Prevalence, incidence and stability of premenstrual dysphoric disorder in the community. Psychol Med. 2002 Jan;32(1):119-32